Bakım atölyesinde doğru gres ve yağlayıcı seçimi

Bir bakım deposunda yapılan sayımda on dört farklı gres çıktı. Uygulama listesi tek tek yazıldığında dört ürünün bütün tesisi karşıladığı görüldü. Aynı atölyede 78 °C gövde sıcaklığıyla çalışan bir konveyör rulmanı iki haftada bir yeniden gresleniyordu ve her seferinde birkaç gün içinde yatak kapağından yağ sızıyordu. Kullanılan ürün genel amaçlı lityum sabun esaslı NLGI 2 gresti.

Burada hatalı olan gresleme sıklığı ya da personelin dikkati değildi; seçimin başladığı yerdi. Gres seçimi kıvamla başlamaz. Gresin yağlama işini yapan bileşeni baz yağdır, kalınlaştırıcı yalnızca o yağı temas bölgesinde tutan süngerdir. Dolayısıyla ilk karar baz yağ viskozitesidir.

Baz yağ viskozitesi hız faktöründen çıkar. Hız faktörü n·dm olarak yazılır: n devir sayısı (dev/dak), dm ise ortalama rulman çapıdır, yani (d + D)/2 (mm). Yavaş ve yüklü yataklar kalın, hızlı yataklar ince yağ ister. Pratikte kullanılan bantlar şunlardır: n·dm 50.000'in altındaysa ISO VG 220-460 (40 °C'de 220-460 cSt), 50.000-200.000 arasında ISO VG 100-150, 200.000-300.000 arasında ISO VG 68-100, 300.000'in üzerinde ISO VG 32-68.

Bu bantlar 70-80 °C çalışma sıcaklığına göredir. Sıcaklık yükseldikçe yağ incelir, bu yüzden asıl kontrol viskozite oranıyla yapılır: κ = ν / ν₁. Burada ν çalışma sıcaklığındaki fiili baz yağ viskozitesi, ν₁ ise o hız ve çap için gereken viskozitedir. Pratik hedef κ ≥ 1'dir; bu değerde yağ filmi yüzeyleri ayırmaya yeter. κ 1'in altına düştüğünde sınır yağlama bölgesine girilir ve EP ya da AW katıklı bir ürün zorunlu hale gelir. Yukarıdaki konveyör örneğinde 78 °C'de ISO VG 100 bir baz yağ κ ≈ 0,6 veriyordu; ISO VG 320 baz yağlı bir ürüne geçildiğinde hem film kalınlığı hem gres ömrü değişti.

Gıda, içecek ve ambalaj hatlarında ürünle kazara temas ihtimali bulunan her noktada NSF H1 kayıtlı yağlayıcı kullanılır. H1 kaydı, ürünün tesadüfi temas halinde 10 ppm sınırına kadar kabul edilebilir olduğunu ifade eder; temas ihtimalinin bulunmadığı yerlerde H2, konveyör askısı ve taşıyıcı zincir gibi noktalarda ise suyla seyreltilen H3 ürünleri kullanılır. Üretim tesisinin hijyen ve izlenebilirlik koşullarını denetleyen sertifika ise ISO 21469'dur; H1 kaydı ürünü, ISO 21469 ise üretimi kapsar, ikisi aynı şey değildir.

H1 gresler genellikle beyaz yağ ya da PAO baz yağ üzerine alüminyum kompleks veya kalsiyum sülfonat kalınlaştırıcı ile üretilir. Mineral esaslı EP greslere göre yük taşıma kapasiteleri sınırlıdır ve su yıkamasına daha sık maruz kaldıkları için yeniden gresleme aralığı kısalır; ıslak temizlik yapılan hatlarda aralığı %30-50 kısaltmak gerçekçi bir başlangıçtır. H1 ürünler ayrı raflarda, ayrı tabancalarla ve karışmayı önleyecek şekilde saklanmalıdır. Bunun ötesinde çoğu atölye, stok listesini sadeleştirerek hem hatayı hem maliyeti düşürür.